مالك كه و له اخ او اخت من الام و اما ثانيا زيرا كه حقتعالى در آخر اينسوره كلاله را اطلاق بر اختين و اخوه نموده و از براى اختين ثلثان قرار داده و از براى اخوه كل و در اينجا از براى واحد سدس و از براى اكثر ثلث قرار داده پس معلوم مىشود كه اخوه اينجا غير اخوه ايست كه در آخر سوره است و چون مقدر اينجا نصيب ام است هم چنان كه گذشت پس مناسب آنست كه مراد اينجا اخوه باشد از قبل ام و اما ثالثا بجهة روايات كثيره متظافره از اصحاب ما و اما رابعا بجهة اجماع علماء ما و از امير المؤمنين ( ع ) پرسيدند كه كلاله كيستند فرمود برادران و خواهران ميت از پدرى و مادرى و آنها كه در اين آيه مذكورند مادرىاند و آنها كه در آخر سوره‌اند پدرى و مادرى يا پدرى * ( أَوِ امْرَأَةٌ ) * عطفست بر رجل يعنى اگر باشد زنى كه از او ميراث گرفته مىشود كلالهء * ( وَلَه ) * و مر اينمرد و زن را ( خ ) برادرى باشد * ( أَوْ أُخْتٌ ) * يا خواهر مادرى * ( فَلِكُلِّ واحِدٍ ) * پس مر هر يكى را * ( مِنْهُمَا ) * از اين برادر و خواهر * ( السُّدُسُ ) * شش يك است از ميراث كلاله و مذكر درين صورت با مؤنث يكسانست * ( فَإِنْ كانُوا ) * پس اگر باشند * ( أَكْثَرَ مِنْ ذلِكَ ) * بيشتر از برادرى يا خواهرى * ( فَهُمْ ) * پس ايشان بتمامى خواه مذكر و خواه مؤنث از فريقين * ( شُرَكاءُ فِي الثُّلُثِ ) * انبازانند در سه يك مال بى مزيت ذكور بر اناث زيرا كه انتساب محض انوثت است و اين ميراث بطريق مذكور مر ايشان را ثابتست * ( مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ ) * از پس انفاذ وصيتى كه * ( يُوصى بِها ) * وصيت كرده شده است به آن * ( أَوْ دَيْنٍ ) * يا پس از اداى دين * ( غَيْرَ مُضَارٍّ ) * حال است از مدلول عليه يوصى كه صيغهء مجهولست چه اين صيغه دالست بر موصى يعنى در حالتى كه ميت غير زيان آرنده باشد بر ورثه در وصيت و دين و ضرر در وصيت آنست كه از ثلث مال متجاوز باشد و زيان در دين آنكه اقرار كند بدين از براى كسى كه در ذمهء او چيزى نداشته باشد به قصد ضرر رسانيدن بوارث و دفع او از ارث * ( وَصِيَّةً مِنَ اللَّه ) * مصدر مؤكد است يعنى وصيت كرد شما را خدا وصيتى از جانب خدا يعنى حكم تقسيم ارث بر جماعت مذكوره از حق تعالى صادر شده و يا مفعول به مضار است يعنى در حالتى كه ضرر رساننده نباشد ميت وصيت را كه حكم آن از جانب خداست * ( وَاللَّه عَلِيمٌ ) * و خدا دانا است به نيات شما در نفع و ضرر و يا در وصيت بر وجه قربت و ريا * ( حَلِيمٌ ) * بردبار است بعقوبت عاصيان تعجيل نكند و بتوبه گناهان ايشان را عفو نمايد در كنز گفته كه در اينجا چند فايده است اول نزد ما زايد از سدس و ثلث بر وارث ايشان رد كرده مىشود اگر سواى ايشان نباشند و اما نزد عامه از براى اقرب عصبه